Diz Kapağı Çıkığı: Nedenleri, Teşhisi, Ameliyatsız Tedavisi

Diz kapağı (patella) çıkığı, genç yaşta ve sporla ilgilenen kişilerde daha sık görülen önemli bir diz problemidir. Bazı hastalarda yalnızca bir kez meydana gelebilirken, bazılarında tekrarlayan çıkıklar ve diz kapağında sürekli çıkacakmış hissi oluşabilir. Diz kapağı çıkığı tekrarladıkça eklem kıkırdağına zarar vererek geri dönüşümü olmayan kıkırdak problemlerine yol açabilir.

Diz kapağı çıkığı tedavisi, çıkığın nedenine ve dizin anatomik yapısına göre değişmektedir. Diz kapağı çıkığı tedavisinde bazı hastalarda fizik tedavi yeterli olabilirken, tekrarlayan çıkıklarda MPFL rekonstrüksiyonu ve gerektiğinde kemik dizilimi düzeltme ameliyatları uygulanabilir.

Diz Kapağı Çıkığı Nedir?

Diz kapağı, tıbbi adıyla patella, diz ekleminin ön tarafında bulunan ve dizin bükülüp açılması sırasında uyluk kemiği üzerindeki oluğu içerisinde hareket eden kemiktir. Normalde diz kapağı (patella) bu oluk içerisinde hareket eder. Ancak bazı kişilerde çeşitli nedenlerle, genellikle dizin dış tarafına doğru yer değiştirerek bulunduğu oluktan çıkabilir. Bu duruma patella (diz kapağı) çıkığı denir.

Diz kapağı bazen tamamen yerinden çıkar, bazen de tam çıkık olmadan kısmi yer değiştirme olabilir. Kısmi çıkıklar subluksasyon olarak adlandırılır.

Diz kapağı çıkığı sırasında şiddetli ağrı, şişlik ve diz hareketlerinde kısıtlılık görülebilir. Bazı hastalarda diz kapağı çıktıktan hemen sonra kendiliğinden yerine oturabilir. Bazı hastalarda ise müdahale gerekir.

Diz Kapağı Çıkığı Nedenleri

Diz kapağı çıkığı genelde travma neticesinde oluşur. Diz kapağı çıkığı her zaman yalnızca travmaya bağlı gelişmez. Dizin anatomik yapısı da çıkık oluşumuna zemin hazırlayabilir.

Diz kapağı çıkığına neden olabilen başlıca durumlar şunlardır:

• MPFL Bağının Yaralanması: Diz kapağının dış tarafa yer değiştirmesini engelleyen önemli bir bağdır. Diz kapağı çıkığı sırasında yaralanma ihtimali yüksektir.
• Trochlear Displazi: Diz kapağının hareket ettiği oluğun normalden sığ olmasıdır.
• Patella Alta: Patellanın olması gereken yerden daha yukarıda bulunmasıdır.
• Bacak Dizilim Bozuklukları: Özellikle dizlerin içe doğru açılanması (X bacak) ve bazı rotasyon kusurları çıkık riskini artırabilir.
• TT-TG Mesafesinin Artması: Patellar tendon yapışma yerinin olması gereken yerden daha dış tarafta olması, diz kapağının dışa doğru çıkmasına zemin hazırlayabilir.
• Bağ Gevşekliği: Ligament laksitesi bulunan kişilerde patella instabilitesi daha sık görülebilir.

Özellikle genç yaşta ciddi bir travma olmadan başlayan ve tekrar eden diz kapağı çıkığı durumlarında, altta yatan anatomik ve bağ dokusu ile ilgili nedenlerin araştırılması önemlidir.

Diz Kapağı Çıkığı Belirtileri

Diz kapağı çıkığının belirtileri hastadan hastaya farklılık gösterebilir. Diz kapağı çıkığı ilk kez meydana geliyorsa genellikle şiddetli ağrı ve şişlik görülebilir. Tekrarlayan diz kapağı çıkığı durumlarında ise bazı hastalarda şiddetli ağrıdan ziyade diz kapağının yerinden kayacağı hissi daha baskın olabilir.

Diz Kapağı Çıkığının En Sık Görülen Belirtiler:

• Diz kapağı kemiğinin dış tarafta görülmesi.
• Dizde ani ağrı ve şişlik başlaması.
• Yürürken veya merdiven inerken güvensizlik (instabilite) hissi.
• Diz kapağı yerinden çıkacakmış gibi hissedilmesi.
• Spor sırasında ani yön değişikliği yapmaktan korkma.
• Diz hareketleri sırasında takılma veya boşluk hissi.

Diz kapağı çıkığı tekrar ettikçe kıkırdakta hasar meydana gelir. Bu tarz tekrarlayan diz kapağı çıkığı geçiren hastalarda dikkatli değerlendirme yapılması önemlidir.

Diz Kapağı Çıkığı Teşhisi

Diz kapağı çıkığı tanısında hastanın hikâyesi ve ortopedik muayene oldukça önem arz etmektedir. Hikâyede hasta dizini yanda gördüğünü, çok ağrı olduğunu ve dizini elleyince “tak” diye ses duyduğunu, ağrısının azaldığını söyleyebilir. Muayenede diz kapağının konumu, hareketi, bağların durumu, bacağın dizilimi ve diz kapağı çıkığı korkusu değerlendirilir. Diz kapağını çıkarmaya zorlayan manevrayı yaparken kişinin çıkacakmış korkusu yaşaması önemli bir diz kapağı çıkığı muayene bulgusudur.

Radyolojik incelemelerde direkt röntgen grafisi, tomografi ve manyetik rezonans görüntüleme (MR) kullanılabilir. Röntgen ve tomografi incelemesi ile çıkığa eşlik edebilen kırıklar görülebilir. MR incelemesiyle MPFL ve diğer bağlardaki yaralanmalar, kıkırdak hasarları ve eşlik eden diğer yumuşak doku yaralanmaları değerlendirilebilir.

Tekrarlayan diz kapağı çıkığı tanısında daha dikkatli olunması gereken noktalar vardır. Özellikle diz kapağının yüksekliği, trochlear oluk yapısı ve TT-TG mesafesi gibi ölçümlere bakılması önemlidir. Gerekli görüldüğü durumlarda bilgisayarlı tomografi ile kemik dizilimi ve rotasyonel bozukluklar daha ayrıntılı incelenebilir.

Bu değerlendirmeler yalnızca tanı koymak için değildir. Tanıyı koyduktan sonra uygulanacak tedaviyi belirlemek için de gerekli olabilmektedir.

Diz Kapağı Çıkığı Ameliyatsız Tedavisi

İlk kez meydana gelen diz kapağı çıkığı durumunda, belirgin bir kemik ve/veya kıkırdak parçası kopması veya cerrahi gerektiren başka bir yaralanma yoksa ameliyatsız tedavi tercih edilebilir. Ameliyatsız tedavide hastanın durumuna göre dizlik kullanımı, kontrollü hareket egzersizleri, fizik tedavi ve ağrı kesici ilaç tedavisi uygulanır. Fizik tedavide özellikle üst iç bacak kaslarının güçlendirilmesi ile diz çevresindeki kas kontrolünün sağlanması ve denge egzersizleri önemlidir.

Diz kapağı çıkığı tekrarlıyorsa veya hastada belirgin anatomik bozukluk ve/veya bağ dokusu bozukluğu bulunuyorsa ameliyatsız tedavi yeterli olmayabilir.