Donuk Omuz: Nedenleri, Evreleri, Tanısı ve Ameliyatı

Donuk omuz (adheziv kapsülit), omuz eklem kapsülünün kalınlaşıp sertleşmesiyle gelişen, gece ağrısı ve ilerleyici hareket kısıtlılığına neden olan bir omuz hastalığıdır.  Omuz ağrısı ile birlikte olan hareket kısıtlılığı, günlük yaşamı önemli ölçüde etkileyebilmektedir. Özellikle saç taramada, eli ağza ve yüze götürmede zorlanmak, kolu yukarı kaldırmakta, sırtın arkasına götürmekte veya giyinmekte zorlanmak, donuk omuz hastalığının belirtileri arasında yer alabilir.

Donuk omuz (adheziv kapsülit), omuz eklem kapsülünün enflame olması, kalınlaşması ve sertleşmesi neticesinde omuz hareketlerinin giderek kısıtlandığı bir hastalıktır. Yavaş başlangıçlıdır. Zamanla ilerleyerek omuz ağrısının ve hareketteki kısıtlılığının artmasına neden olabilir. Donuk omuz ameliyatsız şekilde tedavi edilebilir. Ameliyatsız tedavide iyileşme süreci uzun olabilir. Bazı hastalarda ise cerrahi tedavi gerekebilmektedir.

Donuk Omuz Nedir?

Donuk omuz (adheziv kapsülit), omuz eklem hareketlerinin zamanla ileri derecede kısıtlanarak ağrılı hâle geldiği bir eklem rahatsızlığıdır. Omuz eklemi, kol kemiğinin üst ucu ile kürek kemiğinin oluşturduğu, vücuttaki en geniş hareket aralığına sahip eklemlerden biridir.

Normal şartlarda omuz eklem kapsülü esnektir ve omzun farklı yönlerde hareket etmesine izin verir. Donuk omuz rahatsızlığında ise eklem kapsülünde inflamasyon, sertlik, kalınlaşma ve fibrozis denilen durum gelişir. Neticede omuz kapsülü esnekliğini kaybeder ve hareket kısıtlanıp ağrılı hâle gelir. Donuk omuz önemli özelliği, hastanın hem aktif hem pasif kol hareketleri ağrılı ve kısıtlıdır. Yani biz hastayı muayene ederken de omuz eklem hareketlerini kısıtlı ve ağrılı buluruz.

Donuk Omuz Nedenleri

Donuk omuz kesin nedeni her zaman bulunamaz. Bazı hastalıklar ve durumlar donuk omuz gelişme riskini artırabilmektedir.

Donuk Omuz Riskini Artıran Faktörler:

• Diyabet (Şeker Hastalığı)
• Tiroid Hastalıkları
• Omuz Travmaları (Kırıklar Veya Yaralanmalar)
• Omuz Ekleminin Uzun Süre Hareketsiz Kalması (Omuz Ameliyatları Sonrası)
• Kolun Uzun Süre Kullanılmasını Engelleyen Hastalıklar
• Parkinson Hastalığı Gibi Bazı Sistemik Hastalıklar

Donuk omuz 40-60 yaş aralığında daha sık görülebilmektedir. Erkeklerde daha sıktır. Diyabet hastalarında donuk omuz daha sık gelişebildiği gibi hastalığın iyileşme süreci de daha uzun olabilir.

Donuk Omuz Belirtileri

Donuk omuz genellikle yavaş başlayan, zaman içerisinde artan ağrı ve hareket kısıtlılığı ile kendini gösterir. Hastalık ilerledikçe omuz hareketlerinde (özellikle rotasyon hareketlerinde) belirgin kısıtlılık ortaya çıkar.

En Sık Görülen Donuk Omuz Belirtileri:

• Omuzda artan ağrı.
• Özellikle geceleri uykudan uyandırabilen ağrı.
• Kolu yukarı kaldırmada zorlanma.
• Eli sırta götürememe.
• Giyinip soyunma sırasında güçlük.
• Saç tarama, eli ağza ve yüze götürme veya başın arkasına uzanma hareketlerinde kısıtlılık.

Hastalar sıklıkla omuzlarını hareket ettirdiklerinde ağrı ile birlikte bir noktadan sonra hareketin devam etmediğini ifade ederler. Özellikle omzun dış rotasyon dediğimiz hareketindeki kısıtlılık, donuk omuz rahatsızlığının önemli muayene bulgularından biridir.

Donuk Omuz Evreleri

Donuk omuz (adheziv kapsülit) genellikle üç evreden oluşur. Bu evrelerin süresi her hastada değişebilir.

• Başlangıç Evresi (Ağrılı Evre): Bu dönemde omuz eklem ağrısı giderek artar. Özellikle gece ağrıları daha fazladır. Omuz hareketleri kısıtlanmaya başlar. Bu evre 6 hafta ile 9 ay arasında sürebilmektedir. Bu evrede tedavide ağrı kontrolü ve hastanın tolere edebileceği hareket açıklığını korumak öncelikli hedeftir.
• Donuk Evre (Sertlik Evresi): Bu dönemde ağrıda azalma olabilir. Ancak omuz hareket kısıtlılığı belirginleşir. Günlük yaşam aktiviteleri sırasında ciddi zorluk yaşanabilir. Özellikle giyinmek, kişisel bakım yapmak, yemek yemek ve kolunu baş seviyesinin üzerine kaldırmak zorlaşır. Bu evre birkaç ay kadar sürebilir.
• Çözülme Evresi (İyileşme Evresi): Son evrede omuz hareketleri kademeli olarak artmaya başlar. Ağrılar giderek azalır ve hastalar günlük aktivitelerini daha rahat yapmaya başlar. Ancak tam iyileşme süreci aylar hatta bazen yıllar sürebilir. Donuk omuz hastalığının tamamen iyileşmesi 2–3 yılı bulabilir. Bazı hastalarda ne yazık ki hafif derecede hareket kısıtlılığı kalıcı hâle gelebilir.

Donuk Omuz Tanısı

Donuk omuz (adheziv kapsülit) tanısı büyük ölçüde hastanın şikâyetleri dinlenerek ve ortopedik muayenesi yapılarak konur. Muayenede omuz ekleminin aktif ve pasif hareket açıklığına bakılır. Özellikle rotasyon hareketleri, öne kaldırma ve yana açma hareketleri incelenir. Donuk omuz tanısında eklemin hem aktif hem de pasif hareketlerinin kısıtlanmış olması önemlidir.

Röntgen, yapılacak ilk ve en basit görüntüleme tetkiklerinden bir tanesidir. Omuz kireçlenmesi ve hareket kısıtlılığına neden olabilecek kemiksel problemlerin ekarte edilmesi amacıyla kullanılabilir. Fakat donuk omuz hastalarının birçoğunda röntgen grafisi normal olarak değerlendirilir.

Manyetik rezonans görüntüleme (MRI), omuz hastalıklarının tanısında önemli yer tutan bir görüntüleme tetkikidir. Ama buna rağmen her hastada gerekli değildir. Rotator cuff yırtığı gibi omuz hastalıklarının ayırıcı tanısında gerekli olabilmektedir. Bazı hastalarda MR'da eklem kapsülünde kalınlaşma ve inflamasyon görülebilmektedir.

Donuk Omuz Tedavisi

Donuk omuz tedavisinde amaç ağrıyı azaltarak eklem hareket açıklığını yeniden kazanmaktır. Bununla birlikte hastanın günlük yaşam aktivitelerine hızlıca dönmesi hedeflenir.

Uygulanacak tedavi hastalığın evresine, ağrının şiddetine, hareket kısıtlılığının derecesine ve hastanın beklentisine göre belirlenmektedir. Donuk omuz ameliyatsız şekilde zaman içerisinde geçebileceği gibi, kapalı omuz ameliyatı ile hızlı şekilde günlük yaşam aktivitelerine dönüş sağlanabilir.

Özellikle ağrılı dönemde antiinflamatuvar ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçlar kapsül kalınlaşmasını ve sertliğini doğrudan ortadan kaldırmaz. Ancak ağrının kontrol edilmesine ve inflamasyonun azalmasına yardımcı olabilir.

Fizik tedavi, donuk omuz hastalığında uygulanan temel tedavi yöntemlerinden biridir. Donuk omuz ameliyata gitse dahi fizik tedavi ameliyat sonrası dönemde şarttır. Fizik tedavide omzun hareket açıklığını artırmaya yönelik mobilizasyon egzersizleri uygulanır.

Verilecek fizik tedavi egzersizlerinin hastalığın evresine göre planlanması önemlidir. Özellikle ağrının yoğun olduğu başlangıç döneminde aşırı zorlayıcı germe hareketleri şikâyetleri artırabilir. Ağrının azalmasıyla hareket açıklığını artırmaya yönelik egzersizlere ağırlık verilebilir.

Hastalara ev egzersizleri önerilerek düzenli uygulaması beklenir. Bu, tedavinin önemli bir parçasıdır.

Özellikle ağrının ve inflamasyonun belirgin olduğu başlangıç evresinde omuz eklemi içerisine kortikosteroid ve lokal anestezik enjeksiyonu uygulanabilir. Bu tedavi ağrıyı azaltarak hastanın fizik tedavi egzersizlerini daha rahat gerçekleştirmesini sağlayabilmektedir. Eklem içi kortikosteroid enjeksiyonu genellikle tek seans olarak uygulanır.

Fayda gören hastalara bir süre sonra ikinci doz da uygulanabilir. Kortikosteroid enjeksiyonunun çok fazla tekrarlanması omuz ekleminde olumsuz değişikliklere neden olabilmektedir. Bu nedenle kısa aralıklarla fazla sayıda eklem içi kortikosteroid enjeksiyonu önerilmez.

Bir başka tedavi yöntemi hidrodilatasyondur. Hidrodilatasyon, USG eşliğinde omuz eklemi içerisine sıvı verilerek eklem kapsülünün genişletilmesini amaçlayan bir yöntemdir. Seçilmiş bazı hastalarda ağrının azaltılmasına ve hareket açıklığının artırılmasına yardımcı olabilir. Her donuk omuz hastasına uygulanması gereken bir tedavi yöntemi değildir.

Donuk Omuz Ameliyatı

Donuk omuz tedavisinde ameliyat her zaman gerekli değildir. Ancak uygun süre ve yoğunlukta doğru şekilde uygulanan ameliyatsız tedavilere rağmen şikâyetleri geçmeyen hastalarda cerrahi tedavi iyi bir seçenek olabilir.

Donuk omuz ameliyatı kararında hastalığın evresi, şikâyetlerin süresi, hareket kısıtlılığının miktarı, daha önce uygulanan tedaviler, en önemlisi hastanın beklentisi dikkate alınır. Donuk omuz ameliyatı tedavisinin temel amacı, sertleşmiş ve daralmış eklem kapsülünü gevşeterek omuz hareket açıklığını artırmaktır.

Donuk omuz ameliyatı genellikle her zaman kapalı (artroskopik) yöntemle yapılır. Donuk omuz ameliyatında yapılan işlem artroskopik kapsüler gevşetmedir. Donuk omuz ameliyatı sırasında omuz çevresine küçük kesiler yapılarak bu oluşturulan deliklerden kamera ve cerrahi aletlerle eklem içine girilir.

Omuz ekleminde hareket kısıtlılığı ve ağrıya neden olan enflame olmuş, kalınlaşmış ve sertleşmiş kapsül dokusu gevşetilir. Gevşetme sonrası omuz eklemi tüm hareketleri kontrol edilir. Hareket açıklığını artırmak için kontrollü şekilde mobilizasyon yapılır. Omuz artroskopisi sırasında omuz eklemi içindeki diğer tüm yapılar da değerlendirilmiş olur.

Omuz artroskopisi yapmadan anestezi altında kapalı mobilizasyon da tedavi seçeneklerinden bir tanesidir. Bu yöntemde hasta genel anestezi altındayken omuz eklem hareketleri kontrollü şekilde zorlanarak kapsüldeki sertliğin giderilmesi amaçlanır. Ancak omuz eklem hareketlerinin zorlanması sırasında kırık, çıkık gibi komplikasyonlar gelişebileceğinden hasta seçimi önemlidir. Her hastada tercih edilmez. Artroskopik kapsüler gevşetme yaptığımız hastalarda uygulanabilir.

Donuk omuz ameliyatı sonrasında fizik tedavi ve rehabilitasyon, cerrahi tedavinin başarısı için çok önemlidir. Donuk omuz ameliyatı sırasında kazanılan hareket açıklığının korunması ve artırılması için fizik tedaviye erken dönemde başlanır.

Donuk omuz ameliyatı sırasında yapılan işlemlere ve hastanın klinik durumuna göre pasif ve aktif yardımlı egzersizler uygulanır. Daha sonraki dönemde aktif hareketler ile kas güçlendirme egzersizleri eklenir.

Donuk omuz ameliyatı sonrası iyileşme süresi hastadan hastaya değişmektedir. Hareket açıklığının ve fonksiyonların geri kazanılması ile ağrının azalması 2 hafta ile 10 hafta arasında sürebilir. Özellikle diyabet gibi ek hastalık varlığında iyileşme daha yavaş olabilir.